И.Метшин: «Әйдәгез, шушы форумнан соң «инклюзия» сүзен төшенчә итеп кулланудан туктап, аны көндәлек тормышта гадәти күренешкә әйләндерик»

«Московский» мәдәният үзәгендә V Халыкара «Игелекле Казан. Социаль алым буларак инклюзия юнәлеше» форумы кысаларында «Мөмкинлекләр тигезлеге: инклюзия мохите архитектурасы» дип аталган пленар утырыш узды. Казан мэры Илсур Метшин чарада Татарстан башкаласында социаль сәясәт үсешендәге төп юнәлешне билгеләп, инклюзив мохитнең бербөтен һәм «җөйсез» архитектурасын булдыру кирәклеген аңлатты, Президент грантлары фонды директоры Илья Чукалин исә Казанны инклюзия башкаласы дип атады. Утырышта катнашучылар – хакимият вәкилләре, җәмәгать эшлеклеләре, экспертлар – инклюзия юнәлешендә эшләү тәҗрибәсе белән уртаклашты.

10 ел дәвамында «Игелекле Казан» хәйриячеләрне берләштерүче булып тора

«Безнең форумның исеме – ул без, ягъни Казан халкы көн саен тормышка ашырырга тырыша торган гамәл. Мин шәһәр үсешенең әлеге өлкәсе үзенең әһәмияте буенча инфраструктура проектларыннан, торак-коммуналь хуҗалыгы тармагындагы мәсьәләләрне хәл итүдән, цифрлы үсештән, шәһәр төзелешеннән һәм без көн саен шөгыльләнә торган башка юнәлешләрдән бер дә калышмый дип саныйм. Ул гамәлгә ашыру буенча күпкә катлаулырак юнәлеш тә әле», – диде үзенең чыгышы башында Илсур Метшин.

Ул искәрткәнчә, Татарстан башкаласында инклюзия үсешенә беренче халыкара вакыйга – 2013 елда уздырылган Универсиада этәргеч булган. Чара казанлыларны рухландырган һәм аларның табигый кунакчыллыкларын, дустанә мөнәсәбәтләрен ачарга ярдәм иткән. «Игелекле Казан» проектының башлангычы буларак мэр хәзер ел саен Казанның 192 мәктәбендә уздырыла торган игелек ярминкәләрен атады.

Бүген Казан мәктәпләрендә 1214 инвалид бала белем ала. 54 мәктәптә һәм 68 балалар бакчасында аерым ихтыяҗлары булган балаларны укыту, тәрбияләү өчен махсус шартлар тудырылган.

«Һәрбер эш беренче адымнан башланган кебек, безнең изге гамәл дә беренче сынаулардан башланды. Соңрак «Игелекле Казан»ны казанлыларның яшәү рәвешенә әйләндерү өчен ышанычлырак хәрәкәт иттек. Без балаларның кечкенәдән үк яхшылыкка ышанып тәрбияләнүен телибез», – дип фикерләре белән уртаклашты мэр.

10 ел элек ачылган ресурс сыйныфларыннан менталь тайпылышлары булган беренче укучылар чыгарылган. Ел саен Даун синдромы булган затлар өчен йөзү буенча турнир үткәрелә. Шушы еллар эчендә сәламәтлеге чикле кешеләрнең үз-үзләрен башкаларга таныту өчен зур фестивальләр булдырылган. Аларның иң әһәмиятлесе – Казан мэры Илсур Метшин һәм Россиянең халык артисты Игорь Крутой тәкъдиме белән оештырылган Бөтенроссия «Игелекле дулкын» балалар иҗаты фестивале.

«Параллель рәвештә без бизнесны, җәмгыятьне һәм массакүләм мәгълүмат чараларын җәлеп итеп, коммерцияле булмаган оешмалар белән бергә аралашып, аңлашып хезмәттәшлек иттек», – дип өстәде мэр һәм «Игелекле Казан» проектларына ярдәм күрсәтүче бизнес, хәйрия оешмаларының барлык вәкилләренә рәхмәтен белдерде.

Хәзер, мэр сүзләренчә, «Игелекле Казан» Казанның хәйрия оешмалары өчен үзе ресурс мәйданчыгына әйләнгән. Ул  коммерцияле булмаган 134 оешманы, мөмкинлекләре чикле хезмәткәрләрне дә кертеп 60 эшчене һәм меңләгән волонтерны берләштерә. «Игелекле Казан» коворкингы нәкъ менә алар өчен ачылган. Биредә уртак фикерләре булган кешеләр бергә җыелып, белемнәрен арттыра һәм чаралар үткәрә ала.

Мондый кешелеклелек сыйфатлары махсус хәрби операция башлануның беренче көннәреннән үк сугышчыларга гуманитар ярдәм җыю һәм аларның гаиләләренә ярдәм итү системасын төзергә мөмкинлек бирде, дип билгеләп үтте шәһәр башлыгы.

«Без сезне үзенчәлекле балаларны зур тормышка җайлаштыру мәсьәләсендә җәлеп итәргә телибез»

«Игелекле Казан» инвалид балалар тәрбияләүче тулы гаиләләргә ярдәм итә. 2017 елда сәламәтлеге чикле балаларны тәрбиягә алган гаиләләргә озайту мөмкинлеге белән өч елга бушлай муниципаль фатирлар бирелгән. 2018 елның гыйнварыннан аларны милеккә салым түләүдән азат иткәннәр.

Мондый гаиләләрне борчыган сорауларны тирәнрәк аңлау өчен махсус очрашулар уздырыла. Илсур Метшин үзенчәлекле балалар тәрбияләүче 15 ана килгән шундый очрашуларның берсен искә төшерде: «Алар миңа җәмгыять тарафыннан читкә тибәрелгән, авыру балалар караучы аналарның үзәкләрен өзгән мәсьәләләрне җиткерде. Шунысы бик мөһим, шушы очрашудан соң без системалы эш алып бара башладык һәм зур юл үттек. Дүрт ел узып, әлеге ханымнар белән янәдән очрашкач, шуны аңладым: бу инде бөтенләй башка кешеләр һәм башка нәтиҗә иде», – дип искә ала мэр.

Казанда тегү остаханәсе һәм коворкингы булган «Барысы да балалар өчен/Все для детей» дигән беренче инклюзив ял итү үзәге булдырылган. «Һәм Казанда «Инклюзия ул гадәти тормыш алымы» принцибын безнең аңга сеңдерүчеләрнең берсе ул нәкъ менә «Игелекле Казан» фонды. Әлбәттә, сүз пандуслар, тоткалар һәм киң ишек уемнары турында гына бармый. Инклюзив мохитнең офыклары тагы да киңрәк. Бу физик, социаль, белем бирү һәм хезмәт мөмкинлеген үз эченә алган зур система», – дип билгеләде мэр.

Менталь тайпылышлары булган балаларны мөстәкыйль тормышка өйрәтү өчен ачылган укыту-күнекмә фатирлары һәм инклюзив ял итү үзәкләре игелекле эшләрне дәвам итүче алдагы баскыч булып тора. Бүген шәһәрдә шундый 12 учреждение эшли. Менталь тайпылышлары булган балалар өчен «Игелекле Казан» коворкингы базасында һәм инклюзив үзәкләрнең һәрберсендә уздырыла торган лагерь сменаларына ихтыяҗ бик зур. Биредә шулай ук инклюзив балта остаханәсе һәм беренче типография ачылган.

2022 елның җәендә балалар һәм олылар өчен сафка бастырылган «Дан» спорт комплексы инклюзив спорт өлкәсендә иң зур уңышларның берсе дияргә була. Тиздән аның янәшәсендә илдә беренче булган, сукырлар һәм начар күрүчеләр өчен җайлаштырылган, бассейнлы тернәкләндерү үзәге ачылачак.

Инклюзив инфраструктураны булдыру һәм аңа ярдәм итү эшләренә 2 миллиард сумга якын акча тотылган. Моңа грант акчалары, шулай ук гражданнарның һәм предприятиеләрнең иганәләре керә.

«Әлеге зур эшләрне башкарып, без киләчәккә юл салабыз. Хәл итәргә кирәкле кыенлыкларны да ачык күрәбез. Без сезне үзенчәлекле балаларны зур тормышка җайлаштыру мәсьәләсендә җәлеп итәргә телибез. Бүгенге көндә үзенчәлекле балаларны эшкә урнаштыру бурычы гаилә өчен хәл итәсе шактый катлаулы гамәл булып тора. Ташламалар, программалар, табибларның эш итү алымнары үзгәрә. Без сезнең белән, коммерцияле булмаган бергәлек вәкилләре, әти-әниләр белән әлеге мәсьәләне хәл итү юлларын табарга тиеш. Әйдәгез, шушы форумнан соң «инклюзия» сүзен төшенчә итеп кулланудан туктап, аны көндәлек тормышта гадәти күренешкә әйләндерик», – дип мөрәҗәгать итте форумда катнашучыларга Илсур Метшин.

Илья Чукалин: «Казанның инклюзия башкаласы икәнен әлегә бик аз кеше белә»

Утырыш модераторы Анна Скоробогатова – «Выручаем» X5 хәйрия фондының президенты – үзенең Президент грантлары фонды хакындагы фикерләре белән уртаклашты.

«Миңа калса, бу фонд инде күптән зыялылык, үтә күренмәлелек һәм экспертлык үрнәгенә әйләнде. Президент грантлары фонды турында сөйләгәндә, беренче чиратта саннарны – миллиард сумнарны атыйсы килә. Алар ел саен үз проектларын гамәлгә ашыру мөмкинлеген таба торган дистәләгән мең коммерцияле булмаган оешмаларга ярдәм итү өчен тапшырыла», – диде Анна Скоробогатова.

Президент грантлары фонды ярдәмен алу авыр түгел, дип ассызыклады Президент грантлары фонды директоры Илья Чукалин. Ул сөйләгәнчә, үз проектларына хөрмәт белән караган һәм аны үстерү өчен бөтен көчен кызганмый тир түгәргә әзер затларга, командаларга ярдәм күрсәтелә.

«Син бик эзләнүчән, хәрәкәтчән кеше булсаң, нинди дә булса проектка алынып, аны ихластан башкарсаң, һичшиксез ярдәм алачаксың», – дип билгеләде Президент грантлары фонды директоры.

Яхшы проектларның асыл үрнәге: барлык таләпләргә туры килә торганнары һәм күңел җылысын биреп, яратып эшләнгәннәре – алар Казан проектлары, дип сөйләде Илья Чукалин.

«Күпләр өчен Казан Россиянең туристлык башкаласы булуы белән кадерле. Казанның инклюзия башкаласы булуын әлегә бик азлар белә. Хәзерге вакытта Мәскәү һәм Казан инклюзив башкала позициясендә көндәшләр булып тора. Казан әле үзенең күп кенә тәҗрибәләре белән Мәскәүне узып китә дияргә була. Инклюзия буенча Казанда булдырылган технологияләрнең һәм алымнарның барысы да хәзерге вакытта Россиядәге иң яхшы тәҗрибәләрнең берсе булып тора. Һәм, болар, әлбәттә, дөнья буенча үрнәк буларак кабатланачак».

«Киләчәк өчен» фонды: 300 миллион сумлык иганә һәм 40 мең балага күрсәтелгән ярдәм

Россия Саклык банкының «Киләчәк өчен/Вклад в будущее» хәйрия фонды башкарма директоры Петр Положевец Казан – Россиянең инклюзив башкаласы исеме белән килеште.

«Безнең өчен инклюзия – ул һәр кешенең иминлек нигезе. Үсеш күзлегеннән караганда, инклюзия – ул чыгымнар статьясы гына түгел, ул кеше капиталына стратегик инвестиция», – дип фикерләре белән уртаклашты Петр Положевец.

Инклюзия мохитен үстерү – «Киләчәк өчен» фондының төп эш юнәлешләренең берсе булып тора. Алар менталь үсеш үзенчәлекләре булган кешеләрне социаль тирәлеккә җайлаштыру һәм эшкә урнаштыру буенча нәтиҗәле карарлар эзләүгә юнәлдерелгән. Узган елны илнең 16 төбәгеннән коммерцияле булмаган 24 оешма 3 миллион сумга якын грант алган. Алты ел эчендә 300 миллионнан артык иганә җәлеп ителгән. Алар 40 меңгә якын балага логопедия һәм психология буенча профессиональ ярдәм күрсәтүгә тотылган.

«Зур булмаган системалы эш тормышны үзгәртергә һәм инклюзияне хыялдан чынбарлыкка әйләндерергә сәләтле, без моны күрәбез. Эшләгәннәребезнең барысы да бердәм системаның бер өлеше», – диде Петр Положевец.

«Инклюзив мохит» юнәлеше кысаларында фондта төрле акцияләр – «Игелекле Яңа ел бүләге» грант бәйгесе, эш эзләү буенча «Барысы да яхшы булачак!» программасы гамәлгә ашырыла, шулай ук һәркем файдалана алырлык, мәдәнияткә багышланган инклюзив музейга ярдәм күрсәтелә.

«Балалар иле» фонды 43 инклюзив үзәккә финанс ярдәме күрсәткән

Инвалид балалар мәсьәләсе белән шулай ук Россия Федерациясе президенты каршындагы Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил аппараты шөгыльләнә. Анда 2023 елдан башлап менталь сәламәтлек юнәлеше үстерелә, аңа илнең 21 төбәге кушылган, дип хәбәр итте Россия Федерациясе президенты каршындагы Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Мария Львова-Белова кураторлыгындагы «Балалар иле/Страна для детей» хәйрия фонды директоры Алексей Петров.

Хәзерге вакытта аппарат тарафыннан беренче скринингтан соң ук менталь тайпылышлары булган баланы контрольдә тоту, диагноз хакында җайлап кына якыннарына хәбәр итү, баланы көндәлек тормышка җайлаштыру, эшкә урнаштыру, диагноз куелганнан соң гаиләләргә ярдәм итү программасы буенча зур эш башкарыла.

Шул ук вакытта хәйрия фондында икенче ел рәттән «Яңа мөмкинлекләр үзәге» грант бәйгесе гамәлгә ашырыла. Бу вакыт эчендә фонд инвалид балалар өчен ачылган көндезге 43 үзәккә ярдәм күрсәткән.

«Мондый үзәкләргә килгәч, моның гаять кирәкле эш һәм, әлбәттә, әниләргә бик зур ярдәм икәнен аңлыйсың. Бу алар өчен тыныч кына көндәлек эшләрне башкаруда тын алу мөмкинлеге», – диде Алексей Петров. Ул шулай ук бүген Казанның инклюзив үзәкләрендә булачагын һәм аларның эшен бәяләячәген билгеләп үтте.

«Татнефть» компаниясендә сәламәтлеге чикле 700 дән артык хезмәткәр эшли

В.Д.Шашин исемендәге «Татнефть» гавами акционерлык җәмгыятенең социаль үсеш буенча генераль директор урынбасары Ренат Мамин «Татнефть» хәйрия фондының үз хезмәткәрләре һәм Әлмәт халкы өчен бердәм мөмкинлекләр экосистемасын булдыру мәсьәләсендә ничек эшләве хакында сөйләде.

Ул фонд тарафыннан уңайлы шәһәр мохите булдыруны һәм мөмкинлекләре чикле кешеләрнең икътисади, социомәдәни интеграциясен үз эченә алган комплекслы эш алып барылуы хакында сөйләде. Велосипед инфраструктурасы хисабына барлык категория шәһәрлеләр өчен хәрәкәт булдырылган, биналарга тактиль навигация урнаштырылган, җәмәгать киңлекләрендә киртәсез мохит тудырылган.

«Татнефть» сәламәтлеге чикле кешеләрне эшкә урнаштыру мәсьәләсен дә яхшы хәл итә. 700 дән артык кеше геофизик, IT- бүлекләрдә, шулай ук сатып алу һәм программалаштыру бүлекләрендә эшли.

Фонд төрле авырулар белән интегүче шәһәр халкы яратып шөгыльләнә торган заманча «Аулак» театрына ярдәм итә. Хәзерге вакытта әлеге театр труппасы республикадан читтә гастрольләрдә йөри.

«Без үз бурычыбызның нидә икәнен бик яхшы аңлап, киң социаль эшчәнлегебез кысаларында тигез мөмкинлекләрнең бердәм экосистемасын булдырабыз. Аерым ихтыяҗлары булган кеше үзен тормышта тулы хокуклы катнашучы итеп хис итә торган мохит формалаштырабыз», – диде Ренат Мамин.

Исегезгә төшерәбез, форум ике көн дәвам итәчәк һәм чара кунаклары форум өчен билгеләнгән 10 мәйданчыкта хәйриячелекнең ни рәвешле үсәргә тиешлеге, әлеге эшчәнлеккә җәлеп ителгән затлар алдында нинди бурычлар һәм мәсьәләләр торуы, аларга ничек җавап бирергә кирәклеге хакында фикер алышачак, уңышлы эш тәҗрибәләре белән уртаклашачак.

Тармакның әйдәп баручы экспертлары – Россиянең һәм чит илләрнең иң зур хәйрия фондлары җитәкчеләре тематик секцияләрдә үз тәҗрибәләре белән уртаклашачак. Форумга махсус килгән кунаклардан эксперт буларак түбәндәге белгечләр катнаша: Анна Скоробогатова – «Выручаем» Х5 хәйрия фонды президенты; Екатерина Мень – аутизм мәсьәләләре үзәге президенты һәм Россиядә менталь тайпылышлар мәсьәләсе буенча әйдәп баручы белгечләрнең берсе; Джахит Коркмаз – аң үсеше бозылган балаларны укыту һәм яклау фонды директоры (Төркия); Албилекова Самал – «Балачак» корпоратив фонды җитәкчесе (Казахстан); Ида Игра – тернәкләндерү өлкәсендә социаль-педагогик белгеч, кондуктив педагогика өлкәсендә практик белгеч (Израиль); Алла Маллабиу – «Мин сине ишетәм» автоном коммерцияле булмаган оешмасына нигез салучы һәм генераль директоры, Бөтендөнья ишетү форумы әгъзасы, инклюзия программаларын үстерү эксперты; Татьяна Константинова – коммерцияле булмаган оешмалар һәм хәйриячелек өлкәсендә эксперт, җәмәгать эшлеклесе; Евгения Петельчук – «Антон тут рядом» хәйрия фондын үстерү директоры һәм башкалар.

Форум программасына очрашулар һәм фикер алышу чаралары белән бергә, күргәзмәләр һәм кызыклы форматлардан санала торган, Петербургның «Антон тут рядом» хәйрия фонды тарафыннан тәкъдим ителүче иҗади театр остаханәсе, Идел буе физик тәрбия, спорт һәм туризм университеты базасында «Чикләре булмаган спорт» тренинг-практикумы да кертелгән.

Моннан тыш, форумның шәрәфле кунаклары «Игелекле Казан» коммерцияле булмаган оешмасының гамәли эше белән танышып, Казанның иң әһәмиятле инклюзия объектларында: «Ярдәм» хәйрия фондының «Дан» спорткомплексында, Россиядә беренче инклюзив иҗтимагый киңлек булган Серов урамындагы бульварда, «Нур», «Канатлар», «Все для детей», «Тылсым» һәм «Бергә» инклюзив үзәкләрендә, «БлагоДарю» социаль адаптация үзәгендә, «Игелекле Казан» коворкингында булачак.